Hawl sydd gan denantiaid yn Lloegr a'r Alban, ond NID yng Nghymru
Heddiw yw Diwrnod Rhyngwladol y Tenantiaid, ac roedd yn briodol tynnu sylw at y ffaith bod tenantiaid yng Nghymru heb hawl benodol sydd gan denantiaid yn yr Alban ac yn Lloegr.
Hynny yw: Yr hawl gyfreithiol i ofyn i'w landlord am wybodaeth ynghylch sut y caiff eu cartrefi a'u gwasanaethau eu rheoli.
Sut mae tenantiaid yng Nghymru yn colli allan?
Ers yr wythnos diwethaf (1 Hydref), mae Cymdeithasau Tai Lloegr yn ddarostyngedig i fersiwn fesul cam o geisiadau Rhyddid Gwybodaeth (FOIs) a elwir yn STAIRs sy'n sefyll am The Social Tenant Access to Information Requirements
-
Mae pob cyngor yn y DU wedi bod yn ddarostyngedig i ddeddfwriaeth Rhyddid Gwybodaeth ers 2005
-
Mae landlordiaid cymdeithasol yn yr Alban wedi dod o dan ddarpariaethau FOISA ers 2019
-
Dechreuodd Cymdeithasau Tai yn Lloegr broses weithredu dau gam yr wythnos diwethaf
Beth am Gymdeithasau Tai Cymru? Nid oes unrhyw Lywodraeth Cymru wedi ymgynghori ar hyn.
Ond mae tenantiaid yng Nghymru eisiau'r hawl honno! Treuliodd TPAS Cymru 18 mis yn cynnal digwyddiadau, arolygon a gweithdai ledled Cymru i ganfod beth oeddent ei eisiau gan Lywodraeth nesaf Cymru. Gwnaethom ymdrech fawr i wrando ar leisiau tenantiaid, ac mae hyn wedi cael ei nodi'n gyson fel blaenoriaeth uchel o ran gwella rheoleiddio a thryloywder. Gweler y ‘5 Gofyniad gan Denantiaid’ i Lywodraeth nesaf Cymru yma: https://www.tpas.cymru/tenant-yn-gofyn
Pam mae hyn yn bwysig a beth mae tenantiaid yng Nghymru yn ei golli?
Mae FOI/STAIRs yn ei gwneud hi'n haws i denantiaid gael gafael ar wybodaeth allweddol am eu cartref, y landlord, a'r gwasanaethau y maent yn eu derbyn yn gyfnewid am eu rhent.
Os yw preswylydd yng Nghymru eisiau gwybod pam y caewyd eu cais am waith trwsio heb unrhyw gamau gweithredu, dim ond dau opsiwn sydd ganddynt: y broses gwyno ffurfiol neu gyfreithiwr. Ond, pe baent yn byw yn yr Alban neu Loegr, gallent ofyn yn ffurfiol am adroddiad y contractwr a'r holl wybodaeth arall sy'n cael ei chadw ynglŷn â chyflwr eu cartref. Mae hynny'n bwerus..
Fel y dywedodd Nick Davies o Kerv Digital yr wythnos diwethaf ar LinkedIn:
"Send me everything you hold about the condition of my home" - brawddeg syml.
Mae ymateb o fewn 30 diwrnod yn golygu casglu hanes atgyweirio, arolygon, nodiadau archwilio, taflenni gwaith contractwyr, cofnodion y ganolfan gyswllt ac e-byst cysylltiedig – o systemau na chawsant eu cynllunio erioed i gael eu darllen gyda'i gilydd, heb sôn am gael eu darllen gan y tenant. Ac yn wahanol i gwyn, nid chi sy'n llunio'r naratif. Rydych chi'n trosglwyddo'r cofnod, ac mae'r cofnod yn siarad drosto'i hun.
Felly, a yw hyn yn creu mwy o gost i landlordiaid?
Dim wir. Ystyriodd Lloegr brofiad yr Alban yn ofalus cyn cyflwyno'r dull hwn. Gallai fod cynnydd cychwynnol yn nifer y ceisiadau gan denantiaid 'parhaus' sy'n arfer eu hawliau, ond mae hyn fel arfer yn tawelu. Mae TPAS Cymru wedi cynnal nifer o sesiynau gyda thenantiaid a landlordiaid yn yr Alban, ac mae'r hawl yn cael ei defnyddio'n bennaf pan fo tenant wedi teimlo eu bod yn cael eu rhwystro neu eu hanwybyddu.
I grynhoi: Ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Tenantiaid, rydym yn myfyrio ar yr hyn sy'n dda, yn ddrwg ac yn frawychus o ran hawliau a llais tenantiaid ledled y byd. Mae gan Gymru lawer i fod yn falch ohono, ond o ran yr hawl hon i denantiaid, rydym ar ei hôl hi o gymharu â'n cymdogion yn y gwledydd eraill yn y DU. Mae angen mynd i'r afael â hynny.
David Rhys Wilton
TPAS Cymru
Noder: Mae ceisiadau FOI/STAIR yn wahanol iawn i SARs (Ceisiadau Mynediad i Wybodaeth) sy'n caniatáu i denant ofyn pa ddata sydd ganddynt amdanynt fel person. Mae FOI/STAIR yn ymwneud ag eiddo a gwasanaethau
Ceir esiampl o SARs yma.